Πίνακας 1 Κατηγοριοποίηση Οχημάτων βάση περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

κινητήρα

Οι τεχνολογίες κινητήρα EURO 1-5 αφορούν σε προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις εκπομπές ρύπων κάθε κατηγορίας οχημάτων που καθορίζονται σε τακτά διαστήματα και όλοι οι κατασκευαστές οχημάτων είναι υποχρεωμένοι να τις ακολουθούν.

2. Περιβαλλοντικά Τέλη Κυκλοφορίας

Αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού των τελών κυκλοφορίας, που σήμερα γίνεται μόνο με βάση τον κυβισμό του κινητήρα. Με τον νέο τρόπο η κλιμάκωση της χρέωσης των νέων τελών κυκλοφορίας βασίζεται και στον κυβισμό αλλά και στην περιβαλλοντική επιβάρυνση του κινητήρα των οχημάτων.

Στις επόμενες παραγράφους παρουσιάζεται το νέο σύστημα τελών κυκλοφορίας ξεχωριστά για Ι.Χ. αυτοκίνητα, ελαφρά φορτηγά και βαρέα οχήματα (φορτηγά, λεωφορεία).

Σημειώνεται ότι η προμήθεια του σήματος των «περιβαλλοντικών» πλέον τελών κυκλοφορίας θα πραγματοποιείται όπως και σήμερα στο τέλος κάθε ημερολογιακού έτους από πιστοποιημένα σημεία συναλλαγής (π.χ. τράπεζες) με απαραίτητη προϋπόθεση την προσκόμιση της κάρτας ελέγχου καυσαερίων του οχήματος.

Τα περιβαλλοντικά τέλη κυκλοφορίας τίθενται σε ισχύ το 2010. Δηλαδή τα τέλη κυκλοφορίας για το 2010 που ως γνωστό καταβάλλονται στο τέλος του 2009, θα υπολογιστούν με τον νέο τρόπο.

Α) Αυτοκίνητα Ι.Χ.

Η διαφοροποίηση των τελών κυκλοφορίας λαμβάνοντας υπόψη και την περιβαλλοντική επιβάρυνση του κινητήρα παρουσιάζεται στον Πίνακα 2 και η νέα διάρθρωση χρεώσεων περιβαλλοντικών τελών κυκλοφορίας παρουσιάζεται στον Πίνακα 3.

Πίνακας 2 Ποσό διαφοροποίησης υφιστάμενων Τελών Κυκλοφορίας βάση

περιβαλλοντικής επιβάρυνσης κινητήρα Ι.Χ. οχημάτων

Πίνακας 3 Διάρθρωση χρεώσεων Περιβαλλοντικών Τελών

Κυκλοφορίας για Ι.Χ. οχήματα (βάση κυβισμού και επιβάρυνσης

κινητήρα)

Τα τέλη κυκλοφορίας για τα υβριδικά οχήματα κάτω των 1.929 κ.ε. παραμένουν μηδενικά, ενώ για εκείνα από 1.929 κ.ε. και άνω ισχύει το ήμισυ των τελών για τα αυτοκίνητα κλάσης Α (Πίνακας 3).

Β. Φορτηγά (Ελαφρά και Βαρέα)

Για τα ελαφρά (pick-up, vans) και τα βαρέα φορτηγά η διαφοροποίηση των υφιστάμενων τελών κυκλοφορίας λαμβάνοντας υπόψη και την περιβαλλοντική επιβάρυνση του κινητήρα παρουσιάζεται στον Πίνακα 4.

Πίνακας 4 Ποσοστό διαφοροποίησης υφιστάμενων Τελών Κυκλοφορίας βάση

περιβαλλοντικής επιβάρυνσης κινητήρα φορτηγών

3. Ανανέωση Στόλου Οχημάτων και Απόσυρση

Σε συνδυασμό με το μέτρο των περιβαλλοντικών τελών, το οποίο θα λειτουργήσει ως «αντικίνητρο» κυκλοφορίας οχημάτων παλαιάς τεχνολογίας ή μεγάλης ηλικίας, δίδονται συμπληρωματικά κίνητρα για την απόσυρση των οχημάτων αυτών και την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό του στόλου των οχημάτων.

Στους παρακάτω Πίνακες παρουσιάζονται τα οικονομικά κίνητρα απόσυρσης ξεχωριστά για κάθε κατηγορία οχημάτων.

Πίνακας 5 Οικονομικά Κίνητρα Απόσυρσης Ι.Χ. Οχημάτων

Πίνακας 6 Οικονομικά Κίνητρα Απόσυρσης Ελαφρών Φορτηγών

Πίνακας 7 Οικονομικά Κίνητρα Απόσυρσης Βαρέων Οχημάτων

Επισημαίνεται ότι το αναφερόμενο κίνητρο για την αγορά νέου οχήματος δίδεται μόνο εφόσον συνοδεύεται με την απόσυρση οχήματος.

Το μέτρο αυτό της ανανέωσης του στόλου των οχημάτων (Ι.Χ., ελαφρά φορτηγά και βαρέα οχήματα) χρηματοδοτείται από τα επιπλέον έσοδα από τις περιβαλλοντικές «προσαυξήσεις» των υφιστάμενων τελών κυκλοφορίας καθώς και από τα επιπλέον έσοδα του Κράτους λόγω επιπρόσθετης ζήτησης στην αγορά οχημάτων από την εφαρμογή των μέτρων.

Το μέτρο της απόσυρσης των οχημάτων εφαρμόζεται αμέσως μετά την έκδοση των σχετικών Υπουργικών Αποφάσεων.

4. «Πράσινος» Δακτύλιος

Ως ένα ακόμα κίνητρο για την ανανέωση του στόλου του οχημάτων αποτελεί και η εισαγωγή συστήματος περιορισμού εισόδου των οχημάτων ανάλογα με την περιβαλλοντική επιβάρυνση του κινητήρα τους. Το προτεινόμενο σύστημα περιγράφεται στον Πίνακα 8 που ακολουθεί.

Πίνακας 8 Περιβαλλοντικοί Περιορισμοί Κυκλοφορίας Οχημάτων στον Πράσινο

Δακτύλιο

Ο Πράσινος Δακτύλιος θα εφαρμοσθεί στα όρια του υφιστάμενου Δακτυλίου από την 1^η Σεπτεμβρίου του 2011. Σε επόμενη φάση όταν θα έχει προχωρήσει σημαντικά η ανανέωση του στόλου των οχημάτων μπορεί να εξετασθεί η διεύρυνση του Δακτυλίου.

Το ωράριο λειτουργίας του Δακτυλίου παραμένει αμετάβλητο.

Αποτίμηση Επιρροής Μέτρων

1. Περιβαλλοντική αποτίμηση

Στην περιβαλλοντική αποτίμηση παρουσιάζεται η εκτίμηση των εκπομπών αερίων ρύπων από την οδική κυκλοφορία και η συνεισφορά σε αυτές των διαφόρων κατηγοριών οχημάτων καθώς και η πρόβλεψη του πως οι εκπομπές αυτές θα διαμορφωθούν μελλοντικά, με την εφαρμογή των μέτρων ανανέωσης του στόλου των οχημάτων και εφαρμογής του «πράσινου» δακτυλίου.

Α. Ανανέωση Στόλου Οχημάτων και Απόσυρση

Ως χρονικός ορίζοντας για την περιβαλλοντική αποτίμηση επιλέχθηκε το έτος 2012, ως ένα ικανό διάστημα ισχύος των μέτρων χωρίς επικαιροποίηση ή αναθεώρηση λόγω εξέλιξης τεχνολογίας οχημάτων ή συμπεριφοράς των χρηστών του συστήματος.

Τα αποτελέσματα των υπολογισμών για το έτος 2012 με τη λήψη μέτρων συγκρίθηκαν με τις αντίστοιχες εκπομπές κατά το έτος αναφοράς (υφιστάμενη κατάσταση - 2007) αλλά και κατά το έτος 2012 χωρίς τη λήψη μέτρων ανανέωσης του στόλου.

Στον Πίνακα 9 παρουσιάζονται οι εκπομπές αερίων ρύπων από την οδική κυκλοφορία στην Ελλάδα για το έτος 2012 χωρίς τη λήψη μέτρων για την ανανέωση του στόλου των οχημάτων.

Πίνακας 9 Εκπομπές ρύπων από τις οδικές μεταφορές ανά κατηγορία οχήματος για το έτος 2012

Στον Πίνακα 10 παρουσιάζονται οι μεταβολές των εκπομπών από τις οδικές μεταφορές από το 2007 έως το 2012 για το σενάριο μηδενικών παρεμβάσεων (do-nothing) και για το σενάριο ανανέωσης του στόλου των οχημάτων.

Πίνακας 10 Εκπομπές ρύπων από τις οδικές μεταφορές ανά κατηγορία οχήματος για τα έτη 2007 και 2012 με και χωρίς μέτρα και για το έτος 2015

Από τον παραπάνω Πίνακα προκύπτει ότι για τις εκπομπές σωματιδίων και οξειδίων του αζώτου κρίσιμη παράμετρος είναι οι εκπομπές των βαρέων οχημάτων. Όσον αφορά τις εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα, των υδρογονανθράκων και δευτερευόντως των οξειδίων του αζώτου σημαντικότερη είναι η συνεισφορά των επιβατικών οχημάτων.

Με την εφαρμογή των μέτρων ανανέωσης του στόλου για τα επιβατικά οχήματα και τα ελαφρά και βαρέα φορτηγά, γενικά, οι εκπομπές παρουσιάζουν σημαντική τάση μείωσης η οποία οφείλεται αποκλειστικά στην είσοδο στην κυκλοφορία οχημάτων νέας τεχνολογίας. Οι μειώσεις όλων των ρύπων είναι σημαντικές και αναμένεται να οδηγήσουν σε μειώσεις των αντιστοίχων επιπέδων ρύπανσης ιδιαίτερα των ρύπων εκείνων στους οποίους συνεισφέρει σημαντικά η κυκλοφορία.

Τα αποτελέσματα των υπολογισμών για το 2012 με και χωρίς την λήψη μέτρων καταδεικνύει την αναγκαιότητα του προγράμματος ανανέωσης του στόλου, αφού οδηγεί σε:

• περίπου 25% μείωση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου και σωματιδίων

• περίπου 35% μείωση των εκπομπών μονοξειδίου του άνθρακα και υδρογονανθράκων

Συμπληρωματικά με τους προαναφερθέντες υπολογισμούς υπολογίσθηκαν οι αναμενόμενες εκπομπές μετά το πέρας του προγράμματος απόσυρσης των παλαιάς τεχνολογίας οχημάτων, θεωρώντας ότι αυτό θα ολοκληρωθεί το έτος 2015. Στην περίπτωση αυτή οι μειώσεις σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση είναι θεαματικές και κυμαίνονται περί το 50-60% για όλους τους ρύπους.

Β. «Πράσινος» Δακτύλιος

Από την εφαρμογή του πράσινου δακτυλίου προκύπτουν άμεσα σημαντικές μειώσεις εκπομπών αερίων ρύπων. Ενδεικτικά, οι αναμενόμενες μειώσεις για μία τυπική ημέρα ανέρχονται σε 60% ως προς τις εκπομπές CO, 68% στις εκπομπές NMVOC, 47% στις εκπομπές NOx και 61% στις εκπομπές ΡΜ10.

Οι προαναφερόμενες μειώσεις αφορούν την περιοχή εντός των ορίων του δακτυλίου. Οι αντίστοιχες μειώσεις στο σύνολο του λεκανοπέδιου Αττικής αναμένονται μικρότερες δεδομένου ότι η εφαρμογή του πράσινου δακτυλίου θα οδηγήσει σε αύξηση των οχηματοχιλιομέτρων εκτός των ορίων εφαρμογής του.

2. Οικονομική αποτίμηση

Η οικονομική αποτίμηση των επιπλέον εσόδων από τα τέλη κυκλοφορίας και της δαπάνης για τα νέα οχήματα έδειξε ότι τα μέτρα αυτά αποτελούν ένα καλά μελετημένο και «αυτοχρηματοδοτούμενο» σχέδιο δράσης για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από την οδική κυκλοφορία. Συγκεκριμένα, η δαπάνη απόσυρσης και ανανέωσης του στόλου οχημάτων για την περίοδο 2009 – 2012 όπως φαίνεται στους παρακάτω πίνακες είναι 2.301 εκ. ευρώ. Τα έσοδα των περιβαλλοντικών τελών κυκλοφορίας και του ΦΠΑ από τις επιπλέον πωλήσεις οχημάτων είναι 1.701,1 ευρώ. Η διαφορά των 600,28 εκ. ευρώ υπερκαλύπτεται από τα αυξημένα τέλη ταξινόμησης λόγω της επιπρόσθετης ζήτησης στην αγορά οχημάτων από την εφαρμογή των μέτρων. Ακολουθεί ανάλυση ανά κατηγορία οχημάτων.

Α) Αυτοκίνητα Ι.Χ.

Έγιναν οι εξής παραδοχές όσον αφορά στις αποσύρσεις αυτοκινήτων Ι.Χ. και πωλήσεις νέων αυτοκινήτων ανά έτος για τα επόμενα τέσσερα¹ (4) έτη.

Πίνακας 11 Ανανέωση Στόλου Αυτοκινήτων Ι.Χ.

* Οι πωλήσεις αφορούν πωλήσεις οχημάτων λόγω απόσυρσης αλλά και πωλήσεις που ούτως ή άλλως θα γινόντουσαν

Υπολογίζεται ότι λόγω της απόσυρσης οι πωλήσεις θα είναι αυξημένες κατά 70.000 – 80.000 οχήματα ετησίως με βάση τα μέχρι σήμερα δεδομένα για το 2009. Δηλαδή μία αύξηση των πωλήσεων κατά περίπου 35%.

Εκτιμήθηκαν επίσης για την τετραετία 2009-2012, επιπλέον έσοδα του Κράτους από ΦΠΑ και τέλη ταξινόμησης λόγω επιπρόσθετης ζήτησης στην αγορά οχημάτων από την εφαρμογή των μέτρων.

Τα παραπάνω παρουσιάζονται συνοπτικά στον Πίνακα 12.

Πίνακας 12 Οικονομική Αποτίμηση Εφαρμογής Περιβαλλοντικών Τελών και

Ανανέωσης Στόλου Ι.Χ. Οχημάτων

Β) Ελαφρά Φορτηγά

Έγιναν οι εξής παραδοχές όσον αφορά στις αποσύρσεις ελαφρών φορτηγών και πωλήσεις νέων οχημάτων ανά έτος για τα επόμενα τέσσερα (4) έτη.

Πίνακας 13 Ανανέωση Στόλου Ελαφρών Φορτηγών

* Οι πωλήσεις αφορούν πωλήσεις οχημάτων λόγω απόσυρσης αλλά και πωλήσεις που ούτως ή άλλως θα γινόντουσαν.

Πίνακας 14 Οικονομική Αποτίμηση Εφαρμογής Περιβαλλοντικών Τελών και

Ανανέωσης Στόλου Ελαφρών Φορτηγών

Γ) Βαρέα Οχήματα

Έγιναν οι εξής παραδοχές όσον αφορά στις αποσύρσεις, αντικαταστάσεις και πρόσθετες ταξινομήσεις βαρέων οχημάτων ανά έτος για τα επόμενα τέσσερα (4) έτη.

Πίνακας 15 Ανανέωση Στόλου Βαρέων Οχημάτων

Πίνακας 16 Οικονομική Αποτίμηση Εφαρμογής Περιβαλλοντικών Τελών και

Ανανέωσης Στόλου Βαρέων Οχημάτων

Συμπεράσματα

Τα προτεινόμενα μέτρα, αν και κατεξοχήν περιβαλλοντικά έχουν και μεγάλες οικονομικές αλλά και συγκοινωνιακές διαστάσεις. Για τον λόγο αυτό πραγματοποιήθηκε αποτίμηση της περιβαλλοντικής και οικονομικής απόδοσης των παραπάνω μέτρων, η οποία προέκυψε θετική.

Όσον αφορά στην περιβαλλοντική αποτίμηση με την εφαρμογή του μέτρου ανανέωσης του στόλου, θα πετύχουμε περίπου 25% μείωση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου και σωματιδίων και 35% μείωση των εκπομπών μονοξειδίου του άνθρακα και υδρογονανθράκων.

Στην οικονομική αποτίμηση εκτιμήθηκαν τα κόστη ανανέωσης του στόλου των οχημάτων (απόσυρση) και τα έσοδα από τα επιπρόσθετα περιβαλλοντικά τέλη, ανά έτος για τα επόμενα έτη. Επιπλέον, εκτιμήθηκαν και τα επιπλέον έσοδα από τα τέλη ταξινόμησης λόγω των επιπρόσθετων, λόγω απόσυρσης, πωλήσεων καθώς και τα έσοδα από το αντίστοιχο επιπλέον ΦΠΑ. Τα συνολικά προαναφερόμενα έσοδα υπερκαλύπτουν το κόστος της ανανέωσης του στόλου των οχημάτων.

Συνοψίζοντας όλα τα παραπάνω, τα προτεινόμενα μέτρα αποτελούν ένα καλά μελετημένο και «αυτοχρηματοδοτούμενο» σχέδιο δράσης για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από την οδική κυκλοφορία.